Do konsultacji przekazany został projekt ustawy, która ma wprowadzać zmianę w zakresie opodatkowania likwidacji spółek po przekształceniu. Projekt nowelizacji ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw zakłada, że jeśli likwidacja  spółki osobowej powstałej z przekształcenia spółki kapitałowej nastąpi przed upływem trzech lat od przekształcenia, wspólnicy zapłacą podatek od majątku otrzymanego w związku z jej likwidacją.

Planowany termin wejścia w życie nowych przepisów to 1 stycznia 2027 r.

Zdaniem Ministerstwa Finansów zmiana ma ograniczyć rzekome optymalizacje podatkowe, które były wykorzystywane wyłącznie w celu uniknięcia opodatkowania. Jednakże przedsiębiorcy w odpowiedzi na planowane zmiany podnoszą, że proponowana nowelizacja przyniesie znaczne pokrzywdzenie dla podatników, dla których decyzje restrukturyzacyjne wynikają z realnych potrzeb biznesowych.

Ukryte rezerwy – solą w oku Ministerstwa Finansów

Co do zasady, likwidacja spółki kapitałowej wiąże się z koniecznością opodatkowania majątku przekazywanego wspólnikom. Odmiennie sytuacja wygląda zaś w przypadku spółek osobowych. W tym zakresie obowiązek podatkowy powstaje dopiero w momencie sprzedaży otrzymanych składników majątku.

Według dominującego podejścia, przed zlikwidowaniem spółki kapitałowej (np. z ograniczoną odpowiedzialnością) lepiej jest najpierw przekształcić ją w spółkę osobową (np. jawną). To pozwala zaoszczędzić na podatku dochodowym. W praktyce stworzyło to możliwość zastosowania określonego schematu: najpierw przekształcenie spółki kapitałowej w spółkę osobową, a następnie jej likwidacja. Takie działanie pozwalało na uniknięcie opodatkowania wartości majątku przekazywanego wspólnikom na etapie likwidacji.

Ministerstwo Finansów wskazuje jednak, że mechanizm ten bywa wykorzystywany w celach optymalizacji podatkowej, zwłaszcza w odniesieniu do tzw. ukrytych rezerw, czyli wzrostu wartości majątku spółki, który nie został wcześniej opodatkowany u wspólników.

W odpowiedzi na te praktyki proponowane przepisy w ramach nowelizacji zakładają wprowadzenie nowej zasady: jeśli do likwidacji spółki osobowej dojdzie w okresie trzech lat od jej przekształcenia, majątek otrzymany przez wspólników będzie podlegał opodatkowaniu jako przychód z zysków kapitałowych.

Podatnicy podkreślają „nie zawsze chodzi o unikanie opodatkowania”

Krytyczne stanowisko wobec projektowanego, znaczącego zaostrzenia przepisów zajęła już Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców. Wystąpiła ona z postulatem modyfikacji projektu legislacyjnego, wskazując, że przekonujące są argumenty podnoszone zarówno przez przedsiębiorców, jak i doradców podatkowych.

Podkreśla się bowiem, że przekształcenie spółki oraz jej późniejsza likwidacja nie zawsze mają charakter działań ukierunkowanych na optymalizację podatkową. W wielu przypadkach są one konsekwencją obiektywnych okoliczności gospodarczych lub osobistych, takich jak śmierć wspólnika, istotne problemy zdrowotne, narastająca presja konkurencyjna czy zmieniające się realia rynkowe, które wymuszają zakończenie działalności w dotychczasowej formie.

O tym, czy planowana reforma okaże się rozwiązaniem trafnym, przesądzą w istocie jej szczegółowe założenia. Samo wprowadzenie zasady, zgodnie z którą likwidacja spółki osobowej przed upływem trzech lat od przekształcenia automatycznie skutkuje opodatkowaniem, może okazać się nadmiernie uproszczone i zbyt schematyczne. Praktyka obrotu gospodarczego rzadko podąża bowiem za sztywnym, podatkowym harmonogramem. Z tego względu trzyletni okres nie powinien funkcjonować jako automatyczna, bezrefleksyjna sankcja.

Rozsądniejszym rozwiązaniem byłoby potraktowanie tego terminu jako wzruszalnego domniemania istnienia celu podatkowego, a nie jako bezwzględnie obowiązującej reguły. Podatnik powinien mieć możliwość jego obalenia poprzez wskazanie i uprawdopodobnienie rzeczywistych przyczyn gospodarczych podejmowanych działań. Jeżeli zostanie przedstawione wiarygodne uzasadnienie biznesowe, ciężar dowodu powinien przesunąć się na organ podatkowy, który chcąc obalić domniemanie musiałby wykazać pozorność czynności albo to, że dominującym motywem całej struktury była korzyść podatkowa.

Nie można również pomijać kwestii płynności finansowej. W wielu przedsiębiorstwach, zwłaszcza z sektora MŚP, majątek wydawany w toku likwidacji nie przyjmuje formy środków pieniężnych, lecz aktywów rzeczowych, takich jak nieruchomości, maszyny czy pojazdy. Opodatkowanie ich wartości w momencie likwidacji może prowadzić do powstania zobowiązania podatkowego bez realnego napływu gotówki. Zmiany w zakresie chaotycznych przepisów prawa podatkowego są niewątpliwie potrzebne, jednak powinny być one realizowane w sposób precyzyjny i proporcjonalny, a przede wszystkim racjonalny. Dobrze zaprojektowane regulacje powinny skutecznie eliminować agresywną optymalizację podatkową, nie ograniczając jednocześnie racjonalnych restrukturyzacji i uzasadnionych decyzji biznesowych.

Co dalej z nowelizacją?

Na tym etapie należy oczekiwać w jakim kształcie finalnie przepisy wejdą w życie. Niemniej będzie to kluczowe dla planowanych likwidacji, przekształceń etc. Przy planowaniu przekształceń lub likwidacji spółek już na obecnym etapie warto brać pod uwagę kierunek projektowanych zmian legislacyjnych oraz przeanalizować ich możliwe konsekwencje podatkowe po stronie wspólników.