Planowane zmiany w podatku od towarów i usług na 2026 r. wpisują się w szeroko zakrojoną reformę systemu podatkowego jakie miały miejsce w ostatnich latach. Nie chodzi tu już wyłącznie o znane przedsiębiorcom zmiany związane z cyfryzacją fakturowania (KSeF), ale o znacznie szerszy pakiet modyfikacji obejmujący zasady rozliczeń, rejestracji podatników, kontroli fiskusa oraz funkcjonowania całego systemu VAT w Polsce.

Nowe regulacje mogą wejść w życie już 1 października 2026 r., a część rozwiązań będzie wdrażana etapowo w kolejnych latach. Głównym celem reformy jest uproszczenie przepisów przy jednoczesnym zwiększeniu kontroli nad przepływem podatku VAT.

Nowe, bardziej przejrzyste zasady rozliczania VAT

Jednym z kluczowych elementów zmian jest uporządkowanie podstawowych zasad rozliczania VAT. Ustawodawca planuje doprecyzowanie momentu powstania obowiązku podatkowego, który od lat był źródłem wielu sporów interpretacyjnych. Nowe przepisy mają jednoznacznie wskazywać, kiedy dokładnie powstaje obowiązek podatkowy w przypadku dostawy towarów, świadczenia usług oraz transakcji o charakterze ciągłym. Ma to ograniczyć rozbieżności w interpretacjach i zmniejszyć liczbę sporów między podatnikami a organami skarbowymi.

Równolegle planowane są zmiany w zakresie definicji i kwalifikacji niektórych czynności gospodarczych. Dotyczy to przede wszystkim transakcji międzynarodowych, dostaw łańcuchowych oraz sytuacji, w których jedna czynność gospodarcza ma charakter mieszany. Celem jest ujednolicenie zasad w całym systemie oraz dostosowanie ich do aktualnego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Większa kontrola dzięki cyfryzacji systemów

Projektowana nowelizacja dotknie również procedur związanych z importem towarów. Nowe przepisy zakładają ściślejsze powiązanie systemu VAT z systemami celnymi, a więc większą integrację danych oraz ich automatyczne porównywanie. Ma to uprościć część procedur importowych, ale jednocześnie zwiększyć kontrolę nad poprawnością rozliczeń. Dane z odpraw celnych będą w większym stopniu wykorzystywane do weryfikacji deklaracji VAT, ograniczając przy tym błędy wynikające z rozbieżności między systemami.

Kolejną ważną kwestią są zmiany w zakresie rejestracji podatników VAT. Administracja skarbowa otrzyma szersze możliwości weryfikacji podmiotów już na etapie rejestracji oraz w trakcie ich dalszej działalności. Oznacza to większe wykorzystywanie danych analitycznych i systemowych do oceny ryzyka podatkowego. Organy podatkowe będą mogły szybciej identyfikować podmioty potencjalnie fikcyjne lub takie, które nie prowadzą rzeczywistej działalności gospodarczej. Zmiany obejmą także uproszczenie procedur wykreślenia podatników z rejestru VAT w sytuacjach, gdy nie spełniają oni warunków ustawowych.

W zakresie ewidencji sprzedaży i kas fiskalnych system będzie stopniowo bardziej integrowany z centralnymi bazami danych administracji skarbowej. Informacje o sprzedaży będą przekazywane szybciej i w bardziej szczegółowej formie. Pozwoli to na niemal bieżące monitorowanie transakcji detalicznych oraz szybsze wykrywane nieprawidłowości. Jednocześnie część obowiązków technicznych ma zostać uproszczona poprzez standaryzację systemów i eliminację przestarzałych rozwiązań.

Zwiększenie odpowiedzialności solidarnej w rozliczeniach VAT

Wzmocnione zostaną również mechanizmy odpowiedzialności solidarnej pomiędzy uczestnikami transakcji gospodarczych. W określonych sytuacjach większy nacisk zostanie położony na współodpowiedzialność podmiotów biorących udział w łańcuchu dostaw, szczególnie w przypadku transakcji uznawanych za podwyższonego ryzyka podatkowego.

Dzięki temu ograniczone mają zostać zjawiska nadużyć polegające na świadomym bądź nieświadomym uczestnictwie z tzw. karuzelach VAT. Przedsiębiorcy będą musieli jednak wykazać większą staranność przy weryfikacji kontrahentów, ponieważ brak dochowania należytej ostrożności może skutkować poniesieniem odpowiedzialności za zaległości podatkowe innego podmiotu.