Prezydent zawetował nowelizację Ordynacji Podatkowej, która miała zmienić zasady przedawnienia zobowiązań podatkowych. Ustawa obejmowała jednak nie tylko długo oczekiwane uchylenie kontrowersyjnego mechanizmu zawieszenia biegu przedawnienia, lecz także zmiany w Kodeksie karnym skarbowym, które budziły poważne zastrzeżenia z perspektywy ochrony praw podatników. Decyzja prezydenta zamknęła drogę do wejścia w życie całej nowelizacji, pozostawiając aktualnym pytanie o kierunek przyszłej reformy.

Przedawnienie podatku i granice działania organów

Przedawnienie zobowiązania podatkowego wyznacza moment, po którym organ podatkowy traci możliwość skutecznego dochodzenia zapłaty podatku. W założeniu ma ono chronić podatnika przed prowadzeniem postępowań przez nieograniczony czas oraz zapewniać stabilność jego sytuacji prawnej. Co do zasady zobowiązanie podatkowe wygasa po upływie pięciu lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku.

W polskim systemie podatkowym zasada ta od lat napotyka jednak poważne ograniczenia, przede wszystkim ze względu na możliwość zawieszenia biegu przedawnienia wskutek wszczęcia postępowania karnego skarbowego. Rozwiązanie to stało się jedną z najbardziej dyskusyjnych kwestii na gruncie Ordynacji podatkowej. Podatnicy wielokrotnie wskazywali, że postępowania karne skarbowe były inicjowane tuż przed upływem terminu przedawnienia, co pozwalało organom zyskać dodatkowy czas na zakończenie sprawy podatkowej. Art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej od lat pozostaje przedmiotem krytyki oraz licznych sporów przed sądami administracyjnymi.

Reforma, która miała przeciąć najważniejszy spór

Jednym z najistotniejszych założeń nowelizacji było uchylenie przepisu pozwalającego na zawieszenie biegu przedawnienia z powodu wszczęcia postępowania karnego skarbowego. Dla podatników byłaby to zmiana o dużym znaczeniu, ponieważ ograniczałaby możliwość przedłużania postępowań podatkowych za pomocą instrumentów karnych skarbowych.

Jednocześnie projekt ingerował w zasady odpowiedzialności karnej skarbowej, bowiem zakładano odejście od dotychczasowego powiązania przedawnienia zobowiązania podatkowego z przedawnieniem karalności czynu. Wedle nowelizacji postępowanie karne skarbowe mogłoby być prowadzone również po wygaśnięciu samego zobowiązania podatkowego. Ten element projektu przesunął ciężar dyskusji z samej Ordynacji podatkowej na gwarancyjny charakter przedawnienia jako instytucji chroniącej podatnika przed długotrwałą niepewnością prawną.

Dlaczego prezydent zdecydował się na weto?

W uzasadnieniu weta wskazano przede wszystkim na ryzyko naruszenia praw podatników wynikające ze zmian w Kodeksie karnym skarbowym. Prezydent zakwestionował rozwiązanie, które pozwalałoby państwu prowadzić postępowanie karne skarbowe mimo wcześniejszego przedawnienia zobowiązania podatkowego związanego z tym samym rozliczeniem.

Takie rozwiązanie mogłoby osłabiać sens przedawnienia jako instytucji porządkującej relacje między podatnikiem a państwem. Skoro po upływie określonego czasu organ traci możliwość dochodzenia podatku, utrzymywanie odpowiedzialności karnej skarbowej za ten sam stan faktyczny rodzi pytania o proporcjonalność oraz pewność prawa.

Reforma zatrzymana, ale spór nie zniknął

Weto objęło całą ustawę, dlatego obecny stan prawny pozostanie bez zmian.  Nie zostaną wprowadzone przepisy umożliwiające prowadzenie postępowań karnych skarbowych po przedawnieniu zobowiązania podatkowego, ale nie zniknie również rozwiązanie od lat krytykowane przez podatników i pełnomocników, tj. możliwość zawieszenia biegu przedawnienia poprzez wszczęcie postępowania karnego skarbowego.

Można więc powiedzieć, że weto zatrzymało zarówno rozwiązania oceniane pozytywnie, jak i te, które od początku budziły największe zastrzeżenia. Sam problem nie został jednak rozstrzygnięty. Trudno bowiem kwestionować potrzebę zmian w przepisach dotyczących przedawnienia. Znacznie większe wątpliwości dotyczą tego, w jaki sposób osiągnąć ten cel, nie naruszając jednocześnie podstawowych gwarancji przysługujących podatnikom.